Showing posts with label Gaeilge. Show all posts
Showing posts with label Gaeilge. Show all posts

Tuesday, 18 March 2014

Consain Chaola na Gaeilge



Bhí go leor cloiste agam faoi chonsain chaola na Gaeilge ach ní raibh a fhios agam go dtí le déanaí ceard go díreach a bhí i gceist leo.

Shíl mé, mar shampla gurb é 'bow-hir' an fuaimniú ar 'bóthair' – ach ní amhlaidh atá.

D'fheastal mé ar ghaelscoileanna ach ní chuimhin liom gur dúradh aon rud linn fúthu. Is amhlaidh a bhí sé agus mé ag déanamh cúrsa gramadaí mar chuid de ard-dioplómá cumarsáide in OÉG.

Rinne mé cuardach ar líne le míníu a fháil ar fhuaim na gconsan seo ach níor tháinig mé ar rud ar bith úsáideach, níl IPA agam.

Ar aon chaoi tá leigheas aimsithe agam ar an gceist seo leis na fuaimrianta ar focloir.ie

R caol

Brú 'bóthar' agus 'bóthair'.


L caol

Brú 'súl' agus 'súil'.


Níor tháinig mé ar shamplaí do na consain eile go fóill.

(Ní saineolaí mé ar chúrsaí gramadaí mar sin má tá botún éigin déanta agam leis an bpost leis abair liom le bhur dtoil!)

Thursday, 15 August 2013

Aon Ghéilleadh! – Gaeilge úsáidte ag an Protestant Coalition


Tá Gaeilge úsáidte ag an Protestant Coalition ar leathanach Facebook an pháirtí dílseachta conspóidí.

Cén fáth a deirim go bhfuil siad conspóideach? Sa chéad dul síos seo páirtí atá tar éis tacaíocht a léiriú d'ionsaithe ar an PSNI, nó an PSNIRA mar a ghlaonn siad orthu go minic. 

Is é Jim Dowson, iarbhall den pháirtí faisisteach, an BNP, duine de na bunaitheoirí. Bhunaigh sé páirtí fíordheis eile, Britain First, chomh maith, agus tá ceangal láidir idir an dá ghrúpa.

Mar aon le sin tá rabhaidh déanta go minic ag an PC go bhfuil baol ann go rachaidh dílseoirí i mbun 'cogaíochta' má leantar le cúrsaí mar atá ó thuaidh. 

Creideann siad chomh maith go bhfuil Facebook i mbun comhcheilg frith-Phrotastúnach agus frith-Dhílseachta toisc go bhfuil ceanncheathrú an chomhlachta lonnaithe i mBaile Átha Cliath.

Mar sin, is páirtí antoisceach lán le gealta é an Chomhghuallaíocht Phrotastúnach. Ach más féidir le páirtí mar seo an Ghaeilge a úsáid is léir nach baol í an teanga don fhéiniúlacht Aontachtach.


Chuir an páirtí físéan faoi Léigear Dhoire ar an leathanach Dé hAoine (9ú Lúnasa) ach ní raibh gach duine sásta go raibh sé i nGaeilge (tuigtear gur cuireadh clár faisnéise faoin léigear i mBéarla ar an leathanach níos déanaí).

“I prefer the English translation rather than this Leprechaun language…NO SURRENDER,” a dúirt John MacLaughlin.

Dúirt an Chomhghuallaíocht áfach go bhfuil Gaeilge ag Protastúnaigh in Albain.

“tens of thousands of Scottish Protestants speak the Gaelic!!” arsa an páirtí.

Níor ghlac an tUasal MacLaughlin leis an dearcadh seo.

“Maybe so but we are in Northern Ireland and the majority speak the English language. Far too many times we see the likes of bbc and the media use this leprechaun language on the t.v. and in the papers. Everybody to their own but I shall not be using it as 99% of my friends wouldn’t understand me,” ar seisean.

Scríobh an Protestant Coalition ‘aon ghéilleadh’ ar an snáithe níos deanaí, an t-aistriúchán ar ‘no surrender’ atá ag Google Translate.

Leiríonn suirbhé ar antuairisceoir.com nach gcuireann sé seo isteach ar phobal na Gaeilge. De réir na dtorthaí is déanaí tá 1% (duine amháin go dtí seo) den tuairim gur le náisiúntóirí amháin an teanga agus tá 3% (beirt) idir dá chomhairle. Creideann 96% (68 vóta) go bhfuil an ceart ag gach duine an Ghaeilge a úsáid.




 

Sunday, 11 November 2012

Réiteach simplí ar fhadhb an ‘ch’



Rinne mé gné-alt do Ghaelscéal le déanaí faoin méid a bheadh i ndán don Ghaeilge dá mba rud é go raibh an tuar a rinne an Staidéar Cuimsitheach cruinn – sé sin nach mbeidh an Ghaeilge mar phríomhtheanga na nGaeltachtaí is láidre i gceann 10-15 bliain.
 
Shíl roinnt daoine go raibh an seanscéal á phlé againn – ‘Tá an Ghaeltacht ag fáil bháis, caithfidh muid rud éigin a dhéanamh faoi!’, ach ní hé sin a méid a bhí ar bun. Bhí muid ag cothú díospóireachta faoin méid a tharlódh don teanga mura mbeadh pobal Gaeltachta ann amach anseo.

Ceann de na ceisteanna a phléadh ná caighdeán na Gaeilge san am atá le teacht. Léirigh Máire Ní Neachtain ó Ollscoil Luimnigh imní faoi chúrsaí foghraíochta, an consan caol agus an ‘ch’ ach go háirithe.

Níl an fhuaim sin sa Bhéarla agus ní féidir le go leor daoine atá tar éis an Ghaeilge a fhoghlaim í a rá go nádúrtha. Gan é ní féidir idirdhealú a dhéanamh idir foclaí ar nós ‘cuir’ agus ‘chuir’, ‘cheannaigh’ agus ‘ceannaigh’ srl.

Tá réiteach simplí agam ar an bhfadhb áfach. Is féidir le foghlaimeoirí foghraíocht Uladh a úsáid ó thaobh an ‘ch’ seachas foghraíocht Chonnacht nó Mumhan.

Tá ‘ch’ na nUltach i bhfad níos boige ná ‘ch’ na gConnachtach nó na Mumhanach.

Is cur cíos garbh é seo dar ndóigh ach don chuid is mó bíonn an ‘c’ beagnach ciúin sa ‘ch’ agus fuaimnítear an ‘h’ amháin.

Smaoinigh ar an mbealach a deir Conallaigh ‘chuaigh’ ‘teach’, ‘isteach’, ‘achan’ srl. 


Dá bhrí sin, má tá muid ag iarraidh go mbeadh foghlaimeoirí Gaeilge ag rá an ‘ch’ le foghraíocht dhúchasach amach anseo is féidir foghraíocht 'ch' Uladh a chur chun cinn!

Mar fhocal scoir, ní hé an ‘ch’ an t-aon "fhadhb" foghraíochta atá ag Éireannaigh. Ní féidir le formhór na nÉireannach ‘th’ an Bhéarla a rá toisc nach bhfuil sé le fáil sa Ghaeilge. De bharr seo ní féidir idirdhealú a dhéanamh idir foclaí ar nós ‘thought’ agus ‘taught’, ‘three’ agus ‘tree’, nó go deimhin féin, ‘third’ agus ‘turd’!

Ainneoin seo is beag duine a deireadh sa lá atá inniu ann go bhfuil droch-Bhéarla ag Éireannaigh, ach sin scéal eile.

Wednesday, 8 August 2012

Caint bheo Bhaile Átha Cliath ón 16ú Céad




Foilsíodh leabhar dar teideal The Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge le Andrew Borde in 1547. Bhí eolas ann faoi roinnt theangacha, an Ghaeilge ina measc. Tá giotaí cainte ón leabhar le fáil in Leabhrann Laighinigh le Daithí Ó hÓgáin, nach maireann.


Dar leis an mbéaloideasóir iomráiteach ba rídhealraitheach gur i mBaile Átha Cliath a bailíodh é. Tá idir uimhreacha agus abairtí ann agus mheas Ó hÓgáin gur bailíodh iad ó níos mó ná cainteoir amháin. Tá roinnt eolais faoi chanúint na ngiotaí níos faide síos.


Tá leaganacha Borde faoi leaganacha Uí Ógáin.


An ólthá deoch, sir. Dé ‘bheatha ‘un an bhaile
(Anoha dewh, sor? De wan wely)


Canas ‘tá tú?’ ‘Tá mé go maith, go raibh maith agat
(Kanys stato? Tam a goomah gramahagood).


Sir, bhfuil Gaeilig agat? Tá suim agam dhi.
(Sor, woll galow oket? [Syr, can you speak Iryshe?] Tasyn agomee).


A chailín, tar anseo – tabhair deoch!
(Kalyn, tarin chow, toor dewh!)


A bhean an tí, ‘bhfuil bia maith agat? Tá go leor.
(Benitee, wyl beemah hagoot? Sor, tha gwyler).


A bhean an tí, tabhair arán! A fhear an tí, tabhair fíon!
(Benytee, toor haran! Farate, toor fyen!)


A chailín, tabhair cáis! A bhean an tí tabhair feoil!
(Kalyn, toor case! Benyte, toor foeule!).


Tabhair iasc! Déanfa’ go subhach!
(Toor yeske! Teena go sowgh!)


Gá ‘fhad as seo go Port Láirge? Míle a haon ar fhichid.
(Gath haad o showh go part laarg? Myle hewryht)


Gá mhéid buille a’ chlog? Sé bhuille a’ chlog.
(Gaued bowleh glog? She wyllya glog)


Gá fhad go racha muid ‘un ar suipéir?
(Gahad rah moyd aner soper?)


Tabhair cuntas dúinn, a bhean an tí. Íocfa’ tú trí pingine.
(Toor countes doyen, benitee. Yeke ke to tre pyniny)


Gathain a racha’ muid a chodladh? Anois féin.
(Gah hon rah moyd holowh? Nish feene)


Oíche mhaith sir! Sor duit sor duit [soraidh duit]!
(Ih may, sor! Sor doyt, sor doyt!)



1 - hewen
2 - dow
3 - tree
4 - kaar
5 - quiek
6 - seh
7 - showght
8 - howght
9 - nygh
10 - deh

11 - hewnek
12 - dowek
13 - tredeek
14 - kaardeek
15 - quiekdeek
16 - sehdeek
17 - showdeek
18 - howghtdeek
19 - nythdeek
20 - feh


21 - ‘haon fichead (hewn feet)
22 - dó fichead (dowfeet)
23 - trí fichead (trefeet)
30 - deich fichead (dehfeet)
40 - daichead (‘eayet)
50 - deich agus daichead (dewhegesdayth)
60 - trí fichid (trefeet)
100 - keede

Dar le Daithí Ó hÓgáin tá foghraíocht thuaisceartach le brath sna focail seo – aon, dó, fiche, daichead, deoch, baile, seo, oíche mhaith, soraidh duit.


Tá foghraíocht thuaisceartach nó lár tíre ag na focail seo  - ceathair, íocfá tú,  racha muid, ár.


Tá samplaí a réitíonn le deisceart Laighin nó oirthear Mumhan freisin – naoi, deoch, déag, céad.


‘Buille a chlog’ a dúradh sa cheantar céanna chomh maith.


Rud spéisiúil eile ná go bhfuil dhá leagan den fhocal ‘agat’ – ‘oket’ (lár-tíre) agus ‘agoot’ (Mumhan).


Tá abairt amháin a mhéascan dhá chanúint – ‘Dé ‘bheatha ‘un an bhaile’. Tá cuma deisceartach ar an tús ach cuma tuaisceartach ar an gcuid eile.


Is cosúil, mar sin, gur meascán mearaí a bhí sa Ghaeilge a labhraíodh i mBaile Átha Cliath san 16ú Céad – Plus ça change!

Saturday, 21 July 2012

Dán faoin nGaeilge ó Loch Garman san 18ú hAois


Tá taithí againn ar dhaoine ó thús na hatbheochana go dtí an lá atá inniu ann ag moladh na Gaeilge. Ach ceard faoin am roimhe sin? Ní raibh mórán machnaimh déanta agam ar an gceist, ach is dócha go raibh tuairim éigin agam go raibh meath tagtha ar an teanga gan mórán ráite faoi. B'fhéidir go raibh mé faoi thionchar na bolscaireachta go ndearna muintir na hÉireann cinneadh 'stuama' chun droim láimhe a thabhairt don teanga.

Ní amhlaidh a bhí, bhí daoine in Éirinn a bhí brodúil as an nGaeilge.

Seo thíos dán faoin nGaeilge a scríobh fear ó Loch Garman darbh ainm Pilib Mac Giobúin (1718-c1790). Ba as Cill Haighil i gceantar Dhún Bróithe (thuas) in iardheisceart an contae don scríbhneoir agus file seo agus chaith sé chuid mhaith dá shaol ag múineadh i gCathair Chill Chainnigh.

Tháinig mé ar an eolas faoin dán i Leabhrann Laighnigh. Scríobh Daithí Ó hÓgáin, nach maireann, an leabhair iontach seo agus is sárshaothar amach is amach é. Molaim d’éinne le spéis i nGaeilge agus oidhreacht Ghaelach Chúige Laighean é a cheannach. Beidh mé ag déanamh postaí eile faoi mhíreanna eile sa leabhar amach anseo.


Dánmholadh na Gaeilge

Le Pibib Ó Giobúin

‘Sí an teanga Ghaeilge is greanta cló,
go blasta léitear í mar cheol,
‘Sí a chanadh bréithre binn-ghuth beoil,
‘S is fíor gur mór a háitreabh.
Níl teanga ar domhan dá bhreáthacht í,
Le blas is fonn nár sháraigh sí,
Is go ceart a labhraid dáimhe linn
Na dánta is ceol do fháil ina cóir
Is seanchas na rí-fhlaith mór
Is saoithe cróga chlár Loirc.

Dá mbeadh ríthe Éireann fós ina suí
San ríocht i gcéim is i gcoróin ba bhinn,
Siollaí na Gaeilge leo
Ar chaoinchruit cheoil is táibhleis,
Beidh filí léinn go sásta sóch
Ag déanamh saothair dánta dhóibh –
Gach éigeas díobh san áras mór
Ag moladh an rí is a shár-mhaithghníomh,
Is a shinsir uaisle tréana groí
‘S i gcríocha Fódhla a n-ársacht.

Do bheadh saol órga ag Éirinn arís
Le saibhreas comhachta, réim is brí,
Lucht léinn faoi mhór-chaithréim san ríocht
Is tréanlucht díbirt námhad,
D’éireodh an Ghaeilge i gcéimibh ard’,
I gcló is i gcéill thar Bhéarla cháich –
Is startha Gael dá lé’ do ghnáth,
Is seanchaíocht is teagasc Críost,
Is diagairí Dé go séimh de shíor
Ag léir-mhíniú dlí neámhda.

Wednesday, 15 February 2012

Bánú na Gaeilge ó stair na hÉireann


Tá an-suim agam i stair na hÉireann, ach rud amháin a thug mé faoi dheara go minic ná an laghad tagairtí don Ghaeilge a bhíonn i leabhair staire. De gnáth is fo-nóta atá sa teanga, déantar tagairtí anseo is ansiúd dó ach sin é.

An sampla is measa den nós seo a tháinig mé ar riamh ná an leabhar meánscoile – Focus on the Past 2. Foilsíodh an leabhar seo in 1990 - níl a fhios agam an bhfuil sé fós in úsáid, ach tá súil agam nach bhfuil. Clúdaíonn an leabhar Teastas Sóisearaigh stair na hÉireann agus na hEorpa ó 1450-1850. Leagtar béim ar stair shóisialta agus eacnamaíochta mar aon le stair pholaitiúil.

Déanann an leabhar a mhúineann stair do pháistí na Poblachta éagóir uafásach ar an nGaeilge. Tá níos mó ráite ann faoin Réabhlóid Tionsclaíoch ná an Ghaeilge. Tá dhá thagairt don teanga - mír an-bheag ag an deireadh faoi thionchar an Ghorta ar an teanga agus píosa faoin difríocht idir an cultúr Gaelach agus an cultúr Sasanach ag deireadh na meánaoiseanna.

Seo an píosa faoin nGorta:

“The Irish speaking areas of the south and west suffered most from death and emigration, both during and after the Famine. The numbers of Irish speakers fell drastically as a result. These areas continued to experience high levels of emigration in the following decades.”

Ní hamháin nach bhfuil mórán ann faoin nGaeilge (nó faoi mheath na Gaeilge – ceann de na hathraithe sóisialta is mó is stair na hÉireann) tugann sé eolas míchruinn faoi bheocht na teanga freisin.

Breathnaigh ar na léarscáileanna thíos, na cinn a dhéanann 'cur síos' ar staid na Gaeilge in 1851 agus 1891.


Ar thaobh na léarscáileanna deirtear “Between 1851 and 1891, the areas where nearly everyone spoke Irish had been much reduced in size” agus sa mhír é fhéin deirtear “Areas where most people spoke Irish.”

Dóibh siúd le cur amach acu ar bheocht na teanga sa lá atá inniu ann, is léir cé chomh míchruinn is atá an cur síos seo.

Cén áit as ar tháinig na maíomhanna in Focus on the Past? Is ó Dhaonáireamh 1851 agus 1891 a thagann siad. Seo léarscáil a léiríonn na háiteanna sa tír ina raibh Gaeilge ag ar a laghad 25% den phobal de réir Daonáirimh 1851.



An bhféachann sibh cén áit a bhfuair Focus on the Past an fhaisnéis - ceantracha ina bhfuil Gaeilge ag 80% den phobal amháin atá curtha sa leabhar – sin an ciall le “Areas where most people spoke Irish” de réir dealraimh. Déantar neamhaird ar na ceantracha eile ina raibh Gaeilge ag formhór an phobail. Baintear úsáid as an gcleas céanna le daonáireamh 1891.

N'fheadar cén fáth gur cuireadh an t-eolas míchruinn seo os comhar páistí méanscoile, ach is náireach an scéal é gur tharla a leithéad.

Tá sé deacair teacht ar shonraí faoin leabhar, ach de réir na bileoga seo ón bhfoilsitheoir, Gill & Macmillan, bhí an chéad eagrán de Focus on the Past á mhúineadh go 50% de pháistí na Poblachta.

"Study the map showing the decline in the number of Irish speakers in the years after the Famine," a deir an leabhar.

Cén teachtaireacht a thugann na léaráidí míchruinn seo do pháistí a dhéanann staidéar orthu? An teachtaireacht a fhaighim uathu ná gur beag baint a bhí ag an nGaeilge le formhór na tíre le fada fada an lá. Má chreideann páistí nach raibh Gaeilge á labhairt ina gceantar leis na cianta, tá baol ann go gceapfaidh siad nach bhfuil ceangal acu féin leis an teanga, agus níos lú seans go mbeidh fonn orthu í a fhoghlaim (rud a tharlaíonn i mBaile Átha Cliath).

Mar a dúirt an fear – an té a bhfuil smacht aige ar an am atá caite, beidh smacht aige ar an am atá le teacht.

Anois cuir an éagóir i gcomhthéacs measúnaithe eile ar bheocht na Gaeilge, mar shampla an ceann seo ó 1800.



Níl a fhios agam cén faisnéis a úsáideadh don léarscáil seo, ach is dócha go gcuireann an easpa eolais atá againn faoi bheocht na Gaeilge roimh an nGorta leis an bpointe faoi bhánú na teanga ó stair na hÉireann.

Friday, 13 January 2012

An torc i logainmneacha na hÉireann


Tá díospóireacht ar siúl faoi láthair maidir le stádas an toirc in Éirinn.

Le blianta beaga anuas thángthas ar an ainmhí sa tír, idir chinn a d'éalaigh ó fheirmeacha agus cinn a scaoil sealgairí d'aon ghnó.

Tá Speicis Ionracha Éireann ag iarraidh stop a chur le scaipeadh an toirc, ach ní aontaíonn an Irish Wildlife Trust leis an bpolasaí seo.

Dar le Speicis Ionracha Éireann ní ainmhí dúchasach iad toisc nár tháinig siad go hÉireann as a stuaim féin i ndiaidh an Oighir Aois deireanach - thart ar 8,000 RC.

Dar leo thóg daoine iad go dtí an tír níos déanaí. De réir cláir sa tsraith 'Ag Dul in Éag' ar TG4 maraíodh an torc deireanach in Éirinn san 12ú hAois.

Ceist chasta atá ann ach níl aon dabht ach go ndeachaidh an torc (nó an collach mar a ghlaodh air chomh maith) i bhfeidhm ar dhaoine in Éirinn - mar a léiríonn an Fhiannaíocht agus na logainmeacha seo.

Inisturk - Inis Toirc - Boar Island
Kanturk - Ceann Toirc - Boar Head
Maamturk - Mám Toirc - Boar Pass
Bailieborough - Coill an Chollaigh - Boar Wood
Ballincollig - Baile an Chollaigh - Boar Townland

Má bhreathnaíonn tú ar 'Ainmneacha Cosúla' ag an nasc seo feicfidh tú go bhfuil go leor logainmneacha eile a bhaineann leis an torc, cúig 'Cluain Torc' ina measc.

www.twitter.com/colmobroin

Wednesday, 21 December 2011

An-tóir ar dhrámaí Gaeilge i mBaile Átha Cliath


Bhí páirt an-bheag agam i léiriú de chuid Aisteoirí Bulfin le déanaí - Gur Eile. Seo an chéad uair ó rang na naoínán móra a rinne mé aisteoireacht agus bhain mé an-sult as.

Bhí beagáinín d'imní orm nuair a chuala mé go mbeadh dráma Gaeilge eile, Sétanta, ar siúl ag an am céanna in Amharclann na Mainistreach. Cheap mé go mbeadh an lucht féachana do Gur Eile, a bhí ar siúl sa New Theatre, go mbeadh sé thíos leis dá bharr.

Ní amhlaidh a bhí, ná baol air. Bhí Gur Eile lán ón gCéadaoin go dtí an Satharn. Seo an chéad uair d'Aisteoirí Bulfin léiriú a dhíoladh amach go hiomlán ó bunaíodh an compántas ag deireadh na 1960í.

Bhí an-ráth ar Sétanta chomh maith. Díoladh é amach ceithre oíche agus bhí sé trí cheathrú lán an cúigiú oíche. Tá díomá orm nach raibh mé in ann é a fheiceáil ach tá súil agam go mbeidh sé ar siúl arís.

Sílim gur éacht den scoth a bhí ann dhá dhráma Gaeilge a chur ar siúl sa chathair ag an am céanna agus oiread sin tóir a bheith orthu.

Ardú croí atá ann gan amhras.

www.twitter.com/colmobroin

Monday, 17 October 2011

Do Unionist politicians understand what British means?


There was a furore in the Northern Ireland Assembly last week when SDLP MLA Dominic Bradley was censured following a spat involving the Irish language.

Bradley was in the process of asking a question in Irish (which he was going to translate to English), when he was interrupted by David McNarry of the UUP (you can read the transcript here).

McNarry is an extremist when it comes to Irish, having tried to ban the language in the Assembly a number of years ago.

Bradley objected to being barracked by McNarry, but instead of being allowed to carry on he was asked to sit down by the Deputy Speaker, Roy Beggs. He refused and was later sent a letter by the main Speaker, Willie Hay, saying he would be denied speaking rights for an unspecified period.

The sorry episode is another example of hostility to the Irish language among Unionist politicians. It shows that they oppose the language even when spoken by peaceful constitutional nationalists like the SDLP.

All bases are covered in Stormont when it comes to the language. If it's a few words of Irish at the start of a speech it's tokenism, if it's half in Irish and half in English it wastes time and if simultaneous translation was proposed that would be waste of money. The message is clear - no Irish speakers about the place.

Antipathy to the Irish language has been a feature of British politicians in Ireland since the Middle Ages, so this is not something new.

Various reasons are given by today's Unionist parties for their hostility to Irish, one of which is that it is a threat to Northern Ireland's Britishness, an argument that has been made by people in the DUP, UUP and TUV.

These parties' entire world view is defined by being British. They are British in the same way that Americans are American or Danes are Danish, yet many of them don't seem to understand what 'British' actually means.

British, by definition, incorporates cultures and characteristics that are indigenous to or have developed in the United Kingdom. We are told that it is an inclusive, 'umbrella' term which covers English, Scottish, Welsh and Northern Irish identities. It allows people to be English and British, Scottish and British, Welsh and British etc.

The Unionist parties say that Northern Ireland is British, which is why they often have images of the six counties covered in the Union Jack, so that means that cultures indigenous to Northern Ireland are also British (this also holds for the rest of Ireland for people who use the term 'British Isles').

Scots and Welsh people complain that many in England use the word 'British' when what they really mean is English. It seems that many Unionist politicians in the North think the same too.

If they believe Northern Ireland is British, they have to accept that the Irish is a British language in the same way as Unionists in Scotland and Wales say their indigenous languages are. In fact, compared to the respect shown to Scottish Gaelic and Welsh in Britain, Unionist opposition to the Irish language is downright anti-British.

Of course, the above definition of Britishness is the de jure one. The de facto definition has been different - culturally and politically, Great Britain can often seem like Greater England.

In terms of language, one thing is clear, the Union has been a complete and utter disaster. Manx, Cornish, Channel Island French and Irish (in the parts of Ireland that remained in the UK) have been wiped out as community languages, Scottish Gaelic is at death's door, Scots has been ridiculed and marginalised while even Welsh is under severe pressure from English in its heartland.

The de facto definition of Britishness promoted in Britain and Ireland until recent decades was Englishness, essentially. Things have changed in Scotland and Wales, and some people in Northern Ireland like the UUP's Basil McCrea have too , but it's about time other Unionist politicians realised that English and British are not the same thing.

www.twitter.com/colmobroin

Monday, 3 October 2011

Ochón, ochón tá Blagadóireacht na Gaeilge marbh

Scríobh Breandán Delap alt ar Beo.ie tamall ó shin a mhaígh go raibh blagadóireacht na Gaeilge chomh marbh le hArt.

An fhianaise a luaigh sé don ráiteas gruama seo ná an easpa chlúdaigh a thug blagadóirí na Gaeilge don scanall ionsaí gnéis i gColáiste Cholmcille agus an laghdú atá tagtha ar ghníomhaíocht ar bhlaganna áirithe.

Ina measc bhí Garraí Johnny Mhorgan, iGaeilge, An Druma Mór, an tImeall, Dónal na Gealaí, Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir agus Blag na Gaeilge.

Scríobhadh an t-alt, Blagadóireacht na Gaeilge RIP, ag tús na míosa, agus d'fhéadfaí a rá gur léiriú eile é ar easpa beochta na blagadóireachta Gaeilge gur thóg sé mí orm freagra a thabhairt ar an maíomh éadóchasach seo.

I rith na míosa chaill Ciarraí Craobh Pheile na hÉireann in éadan Bhaile Átha Cliath. Samhlaigh dá scríobhadh saineolaí spóirt alt faoin méid a bhí déanta ag foireann Chiarraí le deich mbliana anuas agus gur luaigh siad na cluichí a chaill an Ríocht in aghaidh na Mí, Ard Mhacha, Tír Eoghain (faoi thrí), an Dún agus Baile Átha Cliath.

Samhlaigh gur sin an méid a bhí san alt, agus nár luadh na craobhacha a bhuaigh Ciarraí in 2004, 2006, 2007 agus 2009. Is ionann sin agus an t-alt faoi bhlagadóireacht na Gaeilge.

Níl sé ceart ná cóir an drochscéal a lua agus neamhaird a dhéanamh den dea-scéal. Má táthar chun cur síos a dhéanamh ar na blaganna atá imithe le sruth ní mór na cinn atá beo agus gníomhach a lua chomh maith.

Ní mór cuir san áireamh chomh maith go bhfuil gach seans ann go bhfuil neart blaganna Béarla imithe le sruth ó thosaigh an bhlagadóireacht in Éirinn. Ní fheictear domsa ach an oiread go bhfuil mórán tionchair imeartha ag blagadóireacht an Bhéarla ar an bpobal i gcoitinne in Éirinn.

Ó thaobh an bhlaig seo de ba cheart dom níos mó a scríobh air, an t-aon chúis nach ndéanaim amhlaidh ná am, ach dar ndoígh, ba cheart dom níos mó ama a chur ar leath-taobh don bhlag.

Cuireann an t-alt ar Beo.ie ráiteas i gcuimhne dom a rinne craoltóir Raidió na Gaeltachta, Máirtín Mac Donnchadha, roinnt blianta ó shin go raibh Gaeltacht Mhaigh Eo 'chomh marbh le hArt'. Anois tá's againn go bhfuil cainteoirí dhúchais beo beathach i Maigh Eo, agus go bhfuil páistí á dtógáil le Gaeilge, cé go bhfuil cúrsaí ag éirigh níos laige i gcónaí.

Seans nach bhfuil tuiscint iomlán agam ar an mbrí atá le 'chomh marbh le hArt' ach shílfeá gur rud nach bhfuil ann a thuilleadh atá i gceist. Más féidir a rá go bhfuil Gaeltacht Mhaigh Eo chomh marbh le hArt céard faoi Ghaeltacht Liatroma nó Gaeltacht Ros Comáin, chomh marbh le seanathair Airt?

Tá an Ghaeilge lag a dhóthain cheana féin - níor cheart neamhaird a dhéanamh den laigeacht seo, ach níor cheart áiféala a dhéanamh air ach an oiread.

www.twitter.com/colmobroin.

Monday, 22 August 2011

Teip Translations


Chonaic mé dráma Brian Friel, Translations, don chéad uair le déanaí. Baineann an dráma le meath na Gaeilge i nDún na nGall, in áit darbh ainm Baile Beag.

Tá sé suite in 1833 agus an tSuirbhéireacht Ordanáis ag déanamh Béarlaithe ar logainmneacha na tíre. Bhí go leor cloiste agam faoi Translations i rith na mblianta, ach bhí díomá orm faoin dráma.

Shíl mé roimh ré gur léiriú ar na fáthanna gur tháinig meath ar an nGaeilge a bhí ann, ach theip ar an dráma an t-athrú sóisialta ollmhór seo a mhíniú.

Cuirtear go leor cúiseanna chun cinn i rith Translations le míniú a thabhairt ar an bhfáth gur fhoghlaim daoine Béarla – bochtanas, imirce srl. Sean scéal agus meirg air atá ann.

Tuigeann gach duine na buntáistí a bhaineann leis an mBéarla. Thuig daoine é in 1833 agus tuigeann daoine timpeall na cruinne é in 2011.

Níl mistéir nó iontas ag baint le hÉireannaigh san 19ú hAois a bheith ag iarraidh Béarla a fhoghlaim – is rud iomlán nádúrtha go bhfoghlaimeodh daoine teanga na himpireachta atá i gceannas ar a dtír. D'fhoghlaim daoine i dTíomór Thoir Indinéisis, d'fhoghlaim Seicigh, Slóvacaigh agus Polannaigh Gearmáinis, d'fhoghlaim Eastónaigh, Laitviaigh agus Liotuánaigh Rúisis.

Chuir Translations neart roghanna bréagacha os comhair an lucht féachanna – Béarla nó Gaeilge, Béarla nó bochtanas, (go deimhin tugann an dráma le fios nár mhúin scoileanna scairte an Béarla, ach nílim cinnte an bhfuil sé sin fíor).

An difríocht idir Éireannaigh agus Tíomóraigh, Seicigh, Eastónaigh srl ná nár stop siadsan ag labhairt a dteangacha dúchais tar éis dóibh teangacha a máistrí a fhoghlaim.

Ó thaobh cúrsaí teanga in Éirinn ní hé 'Cén fáth ar fhoghlaim daoine Béarla' an cheist is tábhachtaí, ach 'Cén fáth ar stop daoine ag labhairt Gaeilge.”

Theip ar Translations díriú ar an gceist seo.

Is cinnte gur chuir na Breatanaigh brú ar dhaoine droim láimhe a thabhairt don Ghaeilge, ach níor chuir siad iachall ar éinne. Féin-mharú cultúrtha a bhí ann.

Níl na fáthanna don fhéin-mharú seo chomh láidir is a bhí, ach tá siad fós beo in Éirinn, rud a mhíneoidh mé in alt amach anseo, agus tá siad fós ag baint an bhoinn den Ghaeilge.

Thursday, 14 July 2011

Compulsory English and Compulsory Suits


A fierce debate has been raging in the letters pages of the Irish Times and Irish Independent this week over language fanaticism and extremism.

It all started over two typically hyperbolic letters complaining about money 'wasted' on bilingual leaflets printed by state bodies. They argued that as everyone speaks English there is no need for any of this material to be made available in Irish.

Last year I wrote an article for the Insideireland.ie website (which unfortunately is no longer available due to changes in the site's layout) which pointed out that such an attitude is effectively arguing for compulsory, lifelong English for everyone in the State.

I also pointed out that if someone who forces Irish on others is to be labelled an Irish language fanatic, then someone who forces English on others is an English language fanatic. Some of the letter writers have made similar points, while one claimed that the 'cost' of translating one of the leaflets mentioned would be about €8.

Another letter says that Ireland is a 'wholly English-speaking nation' and always has been, which is false on both counts and a nice way to deny the existence of Irish speakers. It also claims that 'forcing' Irish on people has made people hate the language.

It's true that people do hate Irish, but people have been hating Irish for hundreds of years, long before 'compulsory Irish' or the Official Languages Act. Throughout the vast majority of that time there was one very simple reason the Irish language was hated, because it was the Irish language. This is the reason extremist British nationalists hated and continue to hate the language.

Many people from the Irish nationalist tradition also hated the language long before 'compulsory Irish' or the Official Languages Act.

In 1845 Thomas Davis wrote that the middle classes in Ireland think it a “sign of vulgarity” to speak Irish, while Douglas Hyde wrote in 1896 “that it is considered a disgrace in most Irish cities to speak Irish.” In 1926 the Gaeltacht Commission stated that in relation to the language “the educated were ignorant of it; and they protected their position by affecting to despise it, or often despising it with conviction.”

These were adults who had gone through the education system before Irish became compulsory, yet they despised the language, some of them “with conviction”.

There is a fallacy at the heart of the 'I hate Irish because it's compulsory in school' argument.

If this theory were true then we will shortly see a massive increase in hatred for suits among members of the Dáil. New rules are set to be introduced to make it compulsory to wear a suit in the chamber. A small number of TDs have objected to being forced to wear a suit - the TDs who don't wear one at present.

The rest of the members don't object to the rule, and won't end up hating suits because of the new compulsion, because they agree with wearing suits already. The TDs who object to the 'compulsory suits' rule don't want to wear a suit in the first place, not because there is a new rule forcing them to do so.

It's high time we had an honest debate about the real roots of hatred of the Irish language. The reason this hasn't happened, and that people make ludicrous arguments to justify their objections, is that bigotry and fear lie at the heart of this hatred.

I and many others speak Irish because it's the Irish language, so it should be no surprise that others rejects and hate the language for the same reason.

www.twitter.com/colmobroin

Monday, 4 July 2011

Admhaím é – is maith liom Glee


Tá camchuairt Glee tagtha go hÉirinn an tseachtain seo agus tá sé in am dom mar sin admháil gur maith liom an clár.

Ní bheidh mé ag dul chun an seó a fheiceáil áfach, ar dhá chúis, a) ní cailín 14 bliain d'aois mé, agus b) nílim ró-thógtha leis an gceol.

Go deimhin féin nuair a bhreathnaím ar an gclár is minic a mhúchaim an fhuaim nuair atáthar i mbun amhránaíochta nó brúm 'Gluais Ar Aghaidh', go háirithe le linn na n-amhrán maoithneacha ó na ceoldrámaí móra.

Taitníonn an clár liom toisc nach bhfuil na carachtair gan smál, fiú stiúrthóir an chlub Glee, Will Schuester.

Ag tús an tsraithe bhí sé ag iarraidh tuilleadh scoláirí a mhealladh chun an chlub ach bhí air duine mór le rá sa scoil a earcú chun é sin a dhéanamh. Chuir sé ina luí ar chaptaen na foirne peile, Finn, bheith páirteach sa chlub trí líomhaintí bréagacha a chur ina leith go raibh cannabas ina sheilbh aige. Slíbhíneachas deas ansin.

Rud eile a thaitníonn liom ná nár ghéill an clár don ghnáthcheachtas ó thaobh an caidreamh 'will they/won't they' idir Schuester agus múinteoir eile, Emma.

An rud is mó a thaitníonn liom faoin gclár áfach ná an greann, go háirithe na carachtair Sue, Puck agus Terri.

Shílfeá nach bhfuil aon bhaint ag an nGaeilge le Glee, ach tá. Agus mé ag déanamh taighde ar thogra tháinig mé ar thagairt do ghrúpa 'Glee' de chuid Conradh na Gaeilge a bhí gníomhach roimh Chogadh na Saoirse.

De réir ráitis ó fhear darbh ainm James McGuill, a bhí mar bhall d'Óglaigh na hÉireann i nDún Dealgan ag an am:

“The Gaelic League at this time produced several plays in Irish and formed a small group of what was known as 'Glee' Singers, who were always at the disposal of rural districts and concerts and their collection of songs, recitations and Irish dances helped to rekindle the spark of Nationality which was at that time rapidly dying out.”

Glee Gaelach, ní bheadh aon drogall orm admháil go dtaitneodh sé sin liom.

http://twitter.com/colmobroin

Thursday, 23 June 2011

The obsession with Peig


One of the most prominent entries on the seemingly endless list of things that “put people off the Irish language” is Peig Sayers.

Her autobiography, Peig, is said to have turned thousands of Irish students off the language due to its miserable and depressing storyline.

Any online discussion of the Irish language will invariably include a few references to the book and its author.

Just recently our most well known Irish-hating media bigot, Kevin Myers, compared her to the serial killer Fred West, who raped and murdered at least 12 women and young girls.

Generations of "poor blameless citizens" had their childhoods "ruined" by having to read this book in school, according to Mr Myers.

Her "geriatric babblings” were an “educational purgatory” for hundreds of thousands of children.

Ok, Kevin Myers' stock in trade is hyperbole and courting controversy (always from an anti-Irish perspective of course, never an anti-English one), but it's no exaggeration to say that people in Ireland have a unique obsession with this book.

I've never read it and don't know if it's even studied in schools these days, but the idea that having to read a book you don't like can make you hate the language it's written in, and not just the book itself, is ludicrous.

I had to study Charles Dickens' Hard Times in school, and I hated it. I was also utterly bored by French in school, I spent six years learning verbs and essays off by heart, hardly spoke the language at all, and can barely string two words together today.

Do I hate English or French because of this? No. I don't like a book in English I was forced to read or the way I was taught French, not the languages themselves.

So why the obsession with Peig?

Basically Peig has become a metaphor for all the neurotic hangups people have about the Irish language.

Peig is old, rural, poor and depressing. In the minds of people who harp on about the book, Irish has the exact same attributes. It is “associated” with poverty and backwardness.

Some people reject Irish because they genuinely don't have an interest in it, others reject the language because they're afraid people will slag them about being poor and backward in some way if they speak it.

Isn't it time for people to grow up, build a bridge, get over their fear and leave this old woman alone?

http://twitter.com/colmobroin

Wednesday, 22 June 2011

Forbairt Ghaeltachta do Bhaile Munna


Bhí deá-scéal i nGaelscéal an tseachtain seo caite go bhfuil tithí do phobal Gaeilge nua ar tí tógáil i mBaile Munna.

Tá Comharchumann Tithíochta an tSeachtar Laoch ag beartú 38 teach a thógáil mar chuid den fhorbairt seo. Tá 34 duine ar an liosta do na tithí, agus táthar ag lorg ceathrar eile sula gcastar an fód ar an togra Gaeltachta seo, atá faoi stiúr ag Glór na nGael Bhaile Munna.

Tá tacaíocht faighte ag na ceannródaithe taobh ón Roinn Comhshaoil agus Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath agus táthar ag súil go mbeidh na tithí réidh go luath i 2012.

Is féidir éisteacht le hagallamh le duine de hurlbhraithe an togra, Dónal Breathnach, ag an nasc seo.

Is Gaeilgeoirí iad 90% dóibh siúd a bheas ag bogadh isteach sna tithí, ach cúis imní amháin áfach ná go bhfuil an plé faoin bpobal Gaeilge ar leathanach Facebook Comharchumann Titíochta an tSeachtar Laoch ar fad i mBéarla.

Tá an-ghaisce déanta ag muintir Bhaile Munna ó thaobh na Gaeilge de le dhá bhunscoil agus meánscoil lán-Ghaeilge tógtha sa cheantar.

Má fhásann pobal Gaeilge macasamhail Gaeltacht Bhóthar Seoige i mBéal Feirste ón togra seo níl aon dabht ach gur céim ollmhór chun cinn a bheas ann don teanga i mBaile Átha Cliath.

An rud a rinne Gaeltacht Bhóthar Seoige ná gur thóg sé dúshraith fíor-láidir faoi phobal na Gaeilge i mBéal Feirste.

Thug sé misneach do lucht na Gaeilge sa chathair agus sa chuid eile den tír.

Go n-éirí go geal le muintir Bhaile Munna, agus níl aon chúis nach bhféadfaí tograí dá leithéid a bhunú in áit nó dhó eile i mBaile Átha Cliath amach anseo.

http://twitter.com/colmobroin

Tuesday, 14 June 2011

Logainmneacha Bhaile Átha Cliath


Thug mé srachfhéachaint le déanaí ar na logainmneacha i mBaile Átha Cliath atá curtha ar logainm.ie le fáil amach an raibh tréithe canúna le brath iontu.

(Tá comhartha ceiste leis na cinn thíos nach bhfuil leagan oifigiúil Ghaeilge acu go fóill).

D'fhéach mé ar léarscáil de chuid na Suirbhéireachta Ordanáis cúpla bliain ó shin agus chonaic mé go raibh samplaí ann a thug le fios go raibh na tréithe seo a leanas sa chontae.

Dubh=Doo
Cnoc=Croc

Thug mé an méid céanna faoi dheara i gCill Mhantáin freisin, mar aon le mh='V'.

Tá ceithre logainm i mBaile Átha Cliath a léiríonn go ndúirt daoine i mBaile Átha Cliath 'Croc' seachas 'Cnoc' tráth;

Crooksling=Cnoc Sline (le feiceáil sa ghrianghraf thuas).
Crockshane=Cnoc Sheáin
​Crockaunadreenagh=Cnocán na nDraighneach
Crocknabrookey=Cnoc na Brocaí

Mar aon le sin bhí dhá fhocal Gaeilge i gcaint na ndaoine sa chontae sa 20ú hAois; Cnag ('a light blow with the knuckles') agus Cniog ('to beat'), ach is 'Cregg' agus 'Crig' a dúradh.

Tá ceithre cinn a thugann le fios gur 'doo' seachas 'duv' a dúradh freisin.

Glendoo=Gleann Dubh
Skidoo=Sceach Dhubh
Trumondoo=Triomán Dubh
Lugdoo=Log Dubh? (Black Hollow i mBéarla).

Bhí 'drimmindhoo' ag daoine i mBaile Áth Cliath ar 'Droim Fhionn Dubh' ach is ainm amhráin atá anseo mar sin ní fios an fhuaimniú dhúchais atá sa sampla seo de 'dubh=doo'.

Ó thaobh 'mh' de bhí A Mhic (Avick), A Mhuirnín (Avourneen) agus dhá leagan de Lán a'mhála , 'Lawnawalla' agus 'Laun a valla,' i gcaint na ndaoine. Is ó Sheanchill a tháinig an dara leagan.

Tá áit darbh ainm Glaise an Mhulláin i mBaile Átha Cliath ach is Glassavullaun an leagan Béarlaithe atá air. Mar aon le sin tá áit darbh ainm Askavore. D'fhéadfaí sé gur 'easca' atá i gceist le 'Aska' – an t-aon fhadhb le sin ná gur focal firinscineach atá ann dá bhrí sin is Easca Mór seachas Easca Mhór a bheadh air i nGaeilge – é sin nó bhí 'easca' baininscineach sa cheantar, mar atá 'contae' i nDún na nGall mar shampla.
B'fhéidir gur Eiscir Mhór atá ann ach go dtí go dtagann Coimisiún na Logainmneacha ar leagan oifigiúil ní bheidh ann ach buaile faoi thuairim.

Tá cúpla logainm eile atá spéisiúil ó thaobh foghraíochta de. An Béarla ar Abhainn an Dothra ná Owendoher, b'fhéidir go gciallaíonn sé sin gur 'owen' an bealach a dúirt muintir an chontae 'Abhainn' fadó.

Tá 'Coill' aistrithe ar bhealaí éagsúla i mBaile Átha Cliath, idir Kyle, Kil agus Colie agus tá Kelly agus Cullia do 'Coille' le fáil freisin.

Kylemore=An Choill Mhór
Kylenabrone=Coill na mBrón?
Kilmore=An Choill Mhór
Coliemore=An Choill Mhór
​Ballynakelly=Baile na Coille
​Barnacullia=Barr na Coille

Tá go leor de na tréithe logainmneacha céanna le fáil ó dheas i gCill Mhantáin freisin.

Crocknalugh=Cnoc na Log?
Crockanoo=Cnoc...?
Crockan Pond=Cnocán?

Bendoo=Beann Dubh?
Pollaghdoo=Pollach Dubh?
Carrigdoo=Carraig Dhubh?
Cordoo=Corr Dubh?
Knockdoo=Cnoc Dubh?

Baravore=Barra Mhór
Glenavadda=Gleann a'Mhada?
Carrigvore=Carraig Mhór?
Inchavore River=Inse Mhór?

Tá áiteanna darbh ainm 'Crockaun' (Cnocán) aimsithe agam i gCill Dara agus Longfort chomh maith a léiríonn go raibh an fuaimniú céanna sa dá chontae.

De réir eolais ón nasc seo, an Ghaeilge ar Dairy Hill i bparóiste Achadh Bhó i gContae Laoise ná "Doire a'Chrocain".

Cuireann na logainmneacha atá luaite agam leis an teoiric gur Gaeilge Chonnacht nó Uladh a bhíodh á labhairt i mBaile Átha Cliath. Chuirfinn m'airgead fhéin ar Ghaeilge Chonnacht.

http://twitter.com/colmobroin

Wednesday, 8 June 2011

Leaving aside Ulster Scots for the moment, is Scots a language?


The debate over Ulster Scots is often mired in controversy. Opinions vary on what it is; a language, a dialect, or someone speaking in a Ballymena accent. More times than not opinions are divided along political lines, with most support for Ulster Scots coming from Unionists and most opposition and derision coming from Nationalists.

Because of this a rational debate on the nature of Ulster Scots is almost impossible to have as it usually ends up as yet another chapter in the never-ending one-upmanship debate between the two communities in the North.

One way of taking the local politics out of debate on what exactly Ulster Scots is to look at its parent, Scots.

You may not realise it but you know a bit of Scots already – and have probably uttered a few words of it shortly after midnight on New Years Eve, when Auld Lang Syne is sung. The term Auld Lang Syne is known worldwide, but it's clearly not standard English. Even if it's 'translated' into English – Old Long Since, its meaning (roughly, 'a long time ago') still isn't clear.

When reading something written in Scots what at first looks like phonetic spelling of English turns out to have a long history. Scots has a literary tradition going back hundreds of years and can argue that its spelling is just as legitimate as that of standard English, which itself was only codified a few centuries ago.

There is no simple answer to whether Scots is a language, as its interaction with English means there is no clear dividing line between the two. If one takes the view that languages diverge along mutual intelligibility, then Scots is not a language from what I can tell. Have a listen to the examples on this website set up by the Scottish Government, I can understand all of the speakers, apart from one from Caithness, so overall Scots would fail the intelligibility test.

Indeed, while 85% of Scottish people say they can speak Scots, most of them do not believe it is a language, although whether this is a fact-based opinion or the result of centuries of being told it's 'bad English' is unknown.

Not all languages are divided on intelligibility, however. My brother who lives in Gothenburg informs me that the differences between Swedish, Norwegian and Danish are about the same as the differences between Ulster, Connacht and Munster Irish, while Slavic and Romance languages are mutually intelligible to varying degrees by all accounts.

Some 'languages' are purely political constructs with no basis in linguistics, such as Serbian, Croatian, Bosnian and Montenegrin, which were all known as Serbo-Croat twenty years ago. (There should be some craic in the EU Parliament's translation booths if all four countries become part of the EU).

Others, such as Arabic, have dialects which are not mutually intelligible.

If Scotland had remained independent Scots would probably have resisted assimilation by standard English and be recognized today as a language. Having hitched their wagon to England's star, however, Scotland's native languages were always going to come under pressure from its much larger partner in the Union. While Scots and English may have developed independently from Anglo-Saxon, what is now known as Scots was in fact called Inglis (ie English) until the late Middle Ages. In more recent times their similarity has led to Scots being gobbled up by its southern cousin.

Scots was brought to Ireland in the 16th and 17th centuries and later developed into Ulster Scots. If Scots' claim to be a language are not that strong, then Ulster Scots' is even less so. Despite numerous searches online I have never come across a recordings of Ulster Scots that would suggest it is anything other than a dialect of English.

Ulster Scots is certainly not just a Ballymena accent or a made up “DIY language for Orangemen.” It is a valuable part of Ireland's heritage and should be supported by the state in both parts of the island. It should not be used, however, merely as a means to stymie the progress of the Irish language. This has been attempted by the DUP's Nelson McCausland among others, whose argument as NI Minister for Culture was that Irish and Ulster Scots should be treated equally. However, if it's ok to treat Irish and English differently, there is no reason Irish and Ulster Scots can't be treated differently too.

The classification of Norwegian and Croatian (for example) as languages, is political, to boost those countries' claims to self-determination. The same thing may be happening with Scots.

In recent decades Scottish, Welsh and English identities have become more pronounced in the UK compared to the wider British identity. The rise of Ulster Scots may be the result of a desire to emphasise a regional identity in Northern Ireland which is not 'Irish'. This might explain the odd promotion of Scottish dancing, music, games and dress from the Gaelic-speaking Highlands as Ulster Scots culture, when the Ulster Scots people originated in Lowland Scotland.

It could also be that the Anglocentric forces suppressing Scots and Ulster Scots are simply getting weaker and that Scottish and Ulster Scots people have more confidence in their identity.

We should also remember that politicisation of languages is not a one way process used by marginalised groups to aid their cases for self-determination – languages are also politicised when they are suppressed by powerful groups who wish to deny subject peoples that same right, something seen in Tibet and Kurdistan at present.

Scots, Scottish Gaelic, Welsh and Irish were all suppressed or discouraged for political reasons, to make is easier to argue that as the nations in the UK shared the same language, English, and the attendant culture that comes with it, they should be part of the same political unit. It is no coincidence that Scots started to go into decline the moment Scotland united with England.

We might all be better off, whichever language or dialect we speak or cherish, to leave the politics out of it altogether.

Friday, 3 June 2011

An bhfuil tú 'fionnuar' nó an bhfuil tú 'cúláilte'?


Go minic cloistear daoine ag rá go gcaithfear an Ghaeilge a dhéanamh 'cool' chun daoine a mhealladh chun na teanga.

Dar ndoígh má táthar ag iarraidh an Ghaeilge a dhéanamh 'cool' ciallaíonn sé sin go bhfuil sé intuigthe é i measc muintir na hÉireann go bhfuil sé 'uncool', go bhfuil rud éigin cearr nó olc leis an teanga.

Nílim ag plé na ceiste sin inniú áfach, ach an cheist faoin nGaeilge ar an bhfocal é féin.

Roinnt blianta ó shin bhí comhrá agam le dhá fhear Ghaeltachta faoin ábhar seo. Bhí 'cúláilte' cloiste agam le blianta fada agus thacaigh an bheirt leis.

Níor thaithinn sé liom ar chor ar bith, áfach, dá mba rud é go raibh mé chun an stró a chur orm féin an dara teanga atá agam a dhéanamh im' chéad theanga, ní theastaíonn uaim foclaí atá díreach tógtha ón mBéarla ar nós 'cúláilte' a úsáid, go háirithe nuair atá leagan níos dúchasaí ar fáil.

Bhreathnaigh mé san fhoclóir le féachaint cén Ghaeilge a bhí ag de Bhaldraithe agus eile ar 'cool' – fionnuar a bhí aige.

Tar éis don teacht ar an bhfocal seo chuala mé é á úsáid ag duine nó beirt i mBéal Feirste chomh maith.

Ní raibh an dá fhear Ghaeltachta ar aon intinn liom faoi 'fionnuar' áfach. Níor theastaigh uathu é a úsáid sa chomhthéacs sin ar chor ar bith.

De réir an léimh a bhí acu ar an bhfocal, rud fuar, neamhtaithneamhach a bhí i 'bhfionnuar' agus bhí 'cúláilte' sa chaint le blianta fada.

Má fhéachann tú i bhFoclóir Uí Dhónaill an sainmhíniú atá ar 'fionnuar' ná : Cool. (of air) cool, refreshing. (of temperature) cool, moderate. (of disposition) calm, serene.

Tráth dá raibh bhí dhá bhunbhrí le 'cool' sa Bhéarla, ceann a bhain le teocht agus ceann le mothúcháin (a cool response, reaction srl). An chéad seo caite tháinig brí nua chun cinn áfach, an ceann atá faoi chaibidil agam anseo.

Is féidir le brí nua teacht chun cinn i dtaobh 'fionnuar' chomh maith, agus dar ndóigh, má úsáideann go leor daoine an focal beidh an brí sin aige sar i bhfad.

Wednesday, 25 May 2011

Kevin Myers on crack


A while ago I read an article by commentator Kevin Myers on crack. He has actually been writing articles on crack for years now, as these links show (Link, Link).

It's obvious Mr Myers has a great interest in crack and he probably likes to have some crack now and then.

Lots of people think that crack rocks, but I would warn him that there is such a thing as too much crack, as the buzz people get from having crack can be quite addictive.

As far as I know Kevin Myers works from home and probably has so much crack there that his humble abode might even in future be referred to as a 'crack-house'.

Mr Myers has such a love for crack that if he was to work in an office he would surely end up breaking some Health and Safety rules.

Although as a man who doesn't suffer political correctness gladly, I've no doubt he would tell Health an Safety officers that he doesn't give a damn about their nanny-state regulations, and that they can put that in their pipe and smoke it!

Ok, I'll admit it, the above paragraphs are a tongue in cheek comment on Kevin Myers' bizarre obsession with the word 'craic'.

You may have been confused by the title, 'Kevin Myers on crack'. What I mean by this, of course, is Kevin Myers writing about crack, not the other meanings of 'on crack' – that someone is high on crack cocaine or has deranged opinions.

The fact that 'crack' has had two meanings since the advent of crack cocaine may just be a clue to the reason the alternative spelling 'craic' has become more popular.

Kevin Myers complains that 'craic' is an Irish version of the English word 'crack' (which is found in terms such as to 'crack a joke').

He also believes for some odd reason that Irish speakers will be shocked and horrified by this 'unpalatable' revelation.

Let me assure you Mr Myers, we're not.

As a long-time opponent of the Irish language ('Erse in a hearse' is how he put it once) I've no doubt his obsession with 'craic' (seriously, three articles?) is just the latest of his ridiculous attacks on the language.

Although to take this particular attack seriously you would indeed have to be on crack.

Thursday, 20 August 2009

If the Irish language is to be 'snipped' then nothing should be sacred



The recent Bord Snip Nua report calls for an end to virtually all support for Irish in the parts of the country where it is a community language. Their rationale is that in these current economic times financial support for the Gaeltacht is not justified.

The Commission on Taxation has gotten in on the act and wants to save a pitance by stopping tax relief for people who provide accomodation for students in the Gaeltacht.

There are some who would agree, but probably not the 93% of people in the Republic who want the language to survive. www.pobail.ie/ie/Preaseisiuinti/file,9801,ie.pdf

If however Colm McCarthy's council is to prevail, if the economic difficulties we face are so dire that we have to totally turn our backs on the Irish language, then nothing is sacred, and all options must be looked at the rectify the public finances.

One thing we could do is to look for a corporate sponsor for our flag, eg McDonalds, as the image above shows. This would net us billions and enable us to dig ourselves out of the financial hole the banks have gotten us into.

Another suggestion is to look for a corporate sponsor for our national anthem, something along the lines of "Sinne Fianna Fyffes atá faoi gheall ag torthaí blasta" or "Sinne Fianna Federal Express atá faoi gheall ag seachadadh poist in am" etc.

Again this could raise millions or billions for the exchequer.

Now you're probably thinking, "he can't be serious with these suggestions can he?"

If so I would ask you this, why wouldn't we get corporate sponsorship for our flag or anthem? Can you think of a logical or practical reason we shouldn't. We supposedly gave up Irish for purely practical and rational reasons, so why not? It would be good for the economy, and think of all the schools and hospitals we could build with the cash we would receive.

You've probably never heard of such a suggestion before so haven't had to think of a reason why we wouldn't. You might then think that the idea is ridiculous, preposterous, ludicrous and that we'd be the laughing stock of the world if we did get corporate sponsors for our flag and anthem.

So what's the connection with the Irish language? You see the only reason we are not a laughing stock in the eyes of the world over our attitude to Irish is that virtually no one knows the language exists.

If people around the globe knew that many Irish people think their language is inferior (or 'uncool' as it is put) to most (or possibly all) other languages, if they knew that our papers are full of biased and bigoted attacks on the language, that some say they 'hate' the language, that some Irish people mock the language and dearly hope it will die, then we would be the laughing stock of the world.

Personally speaking I would have as much loyalty to an Ireland without the Irish language as I would to a tricolour with the McDonalds arch on it.